Zdrowie

Retinopatia cukrzycowa a widzenie po zmroku — co upośledza wzrok w słabym świetle

By POKLOpole / 3 lutego 2026

Zarys głównych punktów

  • mechanizmy, przez które retinopatia cukrzycowa pogarsza widzenie po zmroku,
  • statystyki i ryzyko utraty wzroku związane z retinopatią,
  • objawy nocnego pogorszenia widzenia i ich przyczyny anatomiczne,
  • diagnostyka i znaczenie badań przesiewowych,
  • leczenie i interwencje wpływające na poprawę widzenia w słabym świetle,
  • profilaktyka i praktyczne wskazówki dla osób z cukrzycą.

Główna teza w skrócie

Retinopatia cukrzycowa upośledza widzenie po zmroku przez uszkodzenie naczyń siatkówki, obrzęk plamki i neowaskularyzację, co zaburza funkcję pręcików odpowiedzialnych za widzenie w słabym świetle.

Jak retinopatia wpływa na widzenie nocne?

Wysoki poziom glukozy we krwi prowadzi do przewlekłego uszkodzenia śródbłonka naczyń siatkówki. Mechanizmy obejmują uszkodzenie bariery krew–siatkówka, zwiększoną przepuszczalność naczyń, gromadzenie płynu w plamce oraz niedotlenienie tkanek siatkówki. Niedotlenienie stymuluje wydzielanie czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF), co prowadzi do neowaskularyzacji – powstawania nowych, cienkich i niestabilnych naczyń, które łatwo krwawią. Krwotoki, wysięki i blizny zaburzają kierunek padającego światła i zmniejszają kontrast obrazu.

Pręciki (rod cells) to komórki siatkówki wyspecjalizowane w wykrywaniu światła przy niskim natężeniu. Są liczne i rozproszone poza plamką centralną; ich prawidłowa funkcja zależy od ciągłego zaopatrzenia w tlen i prawidłowego środowiska chemicznego. Gdy naczynia zaopatrujące pręciki ulegają uszkodzeniu, adaptacja do ciemności jest opóźniona, a zdolność rozróżniania kształtów i kontrastu w słabym świetle maleje.

Uszkodzenia te nie zawsze od razu dają objawy w ciągu dnia (czytanie może być względnie zachowane), ale objawy nocne pojawiają się wcześniej, ponieważ pręciki są bardziej wrażliwe na niedotlenienie i zaburzenia metaboliczne niż czopki. W praktyce oznacza to, że pacjent z retinopatią może zauważać pogorszenie widzenia po zmroku jako jeden z pierwszych objawów postępu choroby.

Jakie zmiany anatomiczne najbardziej upośledzają widzenie w ciemności?

  • obrzęk plamki — powoduje rozmycie obrazu, zmniejsza kontrast i opóźnia adaptację do ciemności,
  • krwotoki siatkówkowe — rozpraszają światło, tworzą mroczki i mogą krótkotrwale pogarszać widzenie nocne,
  • neowaskularyzacja — prowadzi do bliznowacenia i odwarstwienia siatkówki, co powoduje trwałą utratę funkcji pręcików i czopków,
  • mikroangiopatia włosowata — przewlekłe zaburzenia mikrokrążenia ograniczają dopływ tlenu do pręcików i pogłębiają deficyt w widzeniu przy słabym świetle.

Dane i liczby — jak duże jest ryzyko?

Co szósta osoba chora na cukrzycę (ok. 16,7%) może doświadczyć częściowej lub całkowitej utraty wzroku z powodu retinopatii cukrzycowej. To czyni retinopatię jednym z najważniejszych powikłań okulistycznych cukrzycy. Ryzyko rośnie wraz z czasem trwania choroby; istotne współistniejące czynniki zwiększające ryzyko to nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu, otyłość i palenie tytoniu.

Wczesne leczenie ratuje wzrok u około 95% pacjentów. To statystyczne stwierdzenie podkreśla znaczenie badań przesiewowych i szybkiego wdrożenia terapii: laseroterapii panfotokoagulacyjnej, iniekcji anty-VEGF lub innych metod w zależności od obrazu choroby.

W regionach, gdzie wdrożono programy przesiewowe z wykorzystaniem sztucznej inteligencji (przykład: programy w Wielkopolsce), wykrywalność zmian retinopatii wzrosła o około 10% w okresie wdrożenia. To dowód, że systemowe działania profilaktyczne i dostęp do nowoczesnych narzędzi diagnostycznych realnie zwiększają wykrycie zmian przed ich progresją do stanu nieodwracalnego.

Jaka jest częstość problemów z widzeniem po zmroku?

Dokładne dane populacyjne dotyczące odsetka pacjentów z retinopatią zgłaszających głównie pogorszenie widzenia nocnego są niepełne. Dostępne badania i obserwacje kliniczne jednak potwierdzają, że zaawansowana retinopatia wiąże się ze znacznym pogorszeniem adaptacji do ciemności i funkcji pręcików. Konieczne są dalsze badania epidemiologiczne, które ocenią rozkład tych objawów w populacjach chorych na cukrzycę oraz efekty interwencji na jakość widzenia nocnego.

Objawy kliniczne związane z widzeniem po zmroku

Pacjenci z retinopatią cukrzycową mogą zgłaszać szeroki wachlarz objawów, które nasilają się w warunkach słabego oświetlenia. Najczęściej opisywane dolegliwości to trudności z rozpoznawaniem kształtów przy słabym świetle, opóźniona adaptacja do ciemności po wejściu z jasnego otoczenia, zwiększona wrażliwość na olśnienie od świateł nadjeżdżających pojazdów oraz pojawianie się mroczków lub plam w polu widzenia. W praktyce klinicznej warto pytać pacjenta o konkretne sytuacje: problemy z prowadzeniem samochodu po zmroku, trudność z rozpoznaniem twarzy w półmroku czy potrzeba dłuższego czasu na „przyzwyczajenie” oczu po wyjściu z jasno oświetlonego pomieszczenia.

Jak odróżnić problemy z pręcikami od problemów z plamką?

Problemy pręcikowe manifestują się jako zaburzenia widzenia w nocy i w półmroku oraz opóźniona adaptacja do ciemności. Problemy związane z plamką (makulą) dotyczą głównie ostrości i kontrastu w centrum pola widzenia — objawy to rozmazanie, zniekształcenia (metamorfopsje) i trudności z czytaniem. W retinopatii często występują oba typy zaburzeń jednocześnie; np. obrzęk plamki może dawać centralne rozmazanie i jednocześnie pogarszać zdolność do widzenia w słabym świetle przez zaburzenie lokalnego mikrośrodowiska siatkówki.

Diagnostyka — jakie badania i jak często je wykonywać

  • badanie dna oka z rozszerzeniem źrenicy — co najmniej raz w roku dla wszystkich osób z cukrzycą,
  • OCT (optical coherence tomography) — ocena grubości plamki i wykrywanie obrzęku,
  • angiografia fluoresceinowa — lokalizacja przecieków i neowaskularyzacji,
  • skanowanie wspomagane przez AI w programach przesiewowych — zwiększa wykrywalność zmian i ułatwia kierowanie pacjentów do leczenia.

U osób z rozpoznaną retinopatią lub objawami pogorszenia widzenia po zmroku wskazane jest częstsze monitorowanie, zgodnie z zaleceniami okulisty: kontrola może być wykonywana co 3–6 miesięcy, a w okresach szybkiej progresji nawet częściej. W praktyce diabetologiczno-okulistycznej kryterium pilności stanowią: nagły wzrost mroczków, błyski świetlne, gwałtowne pogorszenie ostrości wzroku czy objawy sugerujące odwarstwienie siatkówki.

Kiedy zwiększyć częstotliwość badań?

Należy zwiększyć częstotliwość badań przy rozpoznanej retinopatii cukrzycowej, przy progresji zmian w badaniach obrazowych, w przypadku zgłaszanych objawów nocnego pogorszenia widzenia oraz po rozpoczęciu lub zmianie terapii (np. po serii iniekcji anty-VEGF), aby ocenić odpowiedź terapeutyczną i konieczność dalszych interwencji.

Leczenie i interwencje wpływające na widzenie po zmroku

Interwencje terapeutyczne w retinopatii mają na celu ograniczenie przecieków i obrzęku, zahamowanie patologicznej neowaskularyzacji oraz usunięcie skutków krwawień i blizn. W zależności od stopnia zaawansowania choroby stosuje się:

laseroterapię panfotokoagulacyjną, która redukuje niedotlenienie siatkówki i zmniejsza ryzyko dużych krwotoków oraz odwarstwienia; iniekcje anty-VEGF, które skutecznie obniżają produkcję VEGF, redukują neowaskularyzację i obrzęk plamki oraz poprawiają ostrość i kontrast; steroidowe implanty lub iniekcje stosowane w obrzęku opornym na leczenie anty-VEGF; witrektomię — chirurgiczne usunięcie krwi i blizn z ciała szklistego i powierzchni siatkówki w ciężkich przypadkach krwawień lub odwarstwienia.

Efekty leczenia na widzenie nocne są zależne od stopnia uszkodzeń siatkówki: poprawa ostrości i kontrastu może nastąpić w ciągu tygodni do miesięcy, ale pełne przywrócenie adaptacji do ciemności bywa ograniczone, jeśli doszło do trwałego uszkodzenia pręcików lub bliznowacenia.

Jak szybko leczenie wpływa na widzenie nocne?

W wielu przypadkach poprawa jakości widzenia (ostrość, kontrast) po iniekcjach anty-VEGF widoczna jest już po pierwszych tygodniach terapii. Redukcja obrzęku plamki i stabilizacja stanu siatkówki sprzyjają lepszej funkcji pręcików, ale regeneracja funkcji pręcików i ich pełna adaptacja do ciemności może wymagać dłuższego okresu rehabilitacji lub nie być możliwa, gdy doszło do znacznych zmian strukturalnych.

Profilaktyka i modyfikowalne czynniki ryzyka

  • kontrola glikemii — utrzymywanie HbA1c możliwie blisko celu klinicznego znacznie zmniejsza tempo uszkodzeń naczyń siatkówki,
  • kontrola ciśnienia tętniczego — obniża ryzyko krwotoków siatkówkowych i progresji zmian,
  • dieta bogata w błonnik i odpowiednie składniki odżywcze — koreluje z mniejszym ryzykiem retinopatii,
  • suplementacja witaminami i substancjami wspierającymi naczynia — przykładowo witamina D w połączeniu z beta-glukanem (100–500 mg/dzień) oraz antyoksydanty typu luteina i zeaksantyna, które wspomagają ochronę makularną.

Regularna kontrola glikemii i ciśnienia obniża ryzyko retinopatii i tym samym zmniejsza ryzyko pogorszenia widzenia nocnego. Bez utrzymania właściwych parametrów metabolicznych i hemodynamicznych sama suplementacja rzadko wystarcza do przywrócenia funkcji pręcików.

Czy suplementacja poprawia widzenie nocne?

Badania wskazują, że pewne kombinacje suplementów mogą zmniejszać stan zapalny i stabilizować naczynia siatkówki. Połączenie witaminy D z beta-glukanem w dawkach 100–500 mg/dzień wykazywało redukcję markerów stanu zapalnego oraz obniżenie apolipoproteiny A, co sprzyja stabilizacji naczyń. Antyoksydanty takie jak luteina i zeaksantyna mają dowody na korzystny wpływ na ochronę plamki. Mimo to najważniejsza jest kontrola glikemii, ciśnienia i lipidów; suplementacja powinna być traktowana jako element wspierający, a nie zastępujący leczenie podstawowe.

Praktyczne wskazówki dla osób z problemami z widzeniem po zmroku

Pacjenci z cukrzycą powinni wykonywać badanie dna oka przynajmniej raz w roku; osoby z rozpoznaną retinopatią lub objawami powinny mieć częstsze kontrole. Przy problemach z widzeniem nocnym warto rozważyć ograniczenie jazdy po zmroku do czasu konsultacji z okulistą. W życiu codziennym pomocne są okulary z powłoką przeciwodblaskową, poprawne oświetlenie w domu (równomierne, bez kontrastów punktowych) oraz techniki adaptacyjne: zwiększenie kontrastu (np. większe litery, mocniejsze oświetlenie podczas czytania), korzystanie z lamp o ciepłej barwie, unikanie nagłych zmian natężenia światła.

Istotne jest szybkie zgłoszenie się do okulisty przy nagłym pojawieniu się mroczków, błysków świetlnych, gwałtownego pogorszenia ostrości wzroku lub trudności z widzeniem w nocy. W takich sytuacjach możliwa jest pilna interwencja, która może zapobiec trwałemu uszkodzeniu.

Jak zmniejszyć ryzyko niebezpiecznych sytuacji przy prowadzeniu pojazdu nocą?

Ograniczyć jazdę nocną przy występowaniu objawów pogorszenia adaptacji do ciemności, nosić okulary z powłoką przeciwodblaskową, utrzymywać szyby i reflektory pojazdu w czystości oraz korzystać z adaptacyjnych systemów oświetlenia (jeśli dostępne). Przy świeżych krwawieniach i obrzęku prowadzenie pojazdu może być szczególnie niebezpieczne ze względu na opóźnioną adaptację i zwiększoną wrażliwość na olśnienie.

Badania i dowody — czego dowodzą kliniczne obserwacje

Wyniki badań klinicznych jednoznacznie pokazują skuteczność terapii anty-VEGF i laseroterapii w zmniejszaniu progresji retinopatii oraz w ograniczaniu odsetka trwałej utraty wzroku. Programy przesiewowe z wykorzystaniem sztucznej inteligencji wykazały poprawę wykrywalności zmian o około 10% w regionach, gdzie je wprowadzono (przykład: wdrożenia w Wielkopolsce). Badania suplementacyjne sugerują, że połączenie witaminy D z beta-glukanem wpływa korzystnie na parametry zapalne i naczyniowe siatkówki, co może mieć znaczenie profilaktyczne.

Jakie luki wiedzy pozostają?

Brakuje precyzyjnych danych epidemiologicznych dotyczących procentu pacjentów z retinopatią, którzy zgłaszają wyłącznie pogorszenie widzenia po zmroku. Potrzebne są badania oceniające bezpośredni wpływ konkretnych interwencji (np. określonych schematów iniekcji anty-VEGF, programów rehabilitacyjnych wzrokowych) na funkcję pręcików i adaptację do ciemności. Dalsze prace powinny także ocenić długoterminowy wpływ suplementacji i modyfikacji diety na progresję zmian siatkówkowych.

Przeczytaj również:

Polubisz